Tabela częstotliwości radiowych

Tabela częstotliwości radiowych porządkuje widmo radiowe według zakresów częstotliwości, długości fali i typowych właściwości propagacyjnych. Nie jest to jednak wykaz „wolnych kanałów” do nadawania. Częstotliwość można technicznie odebrać albo ustawić w radiu, ale prawo do nadawania zależy od przeznaczenia pasma, parametrów urządzenia i przepisów obowiązujących w danym kraju.

Pasmo	Zakres częstotliwości	Przybliżona długość fali	Charakterystyka propagacyjna	Uwaga techniczna
VLF	3-30 kHz	100-10 km	bardzo długie fale, możliwość propagacji na bardzo duże odległości	wymaga bardzo dużych instalacji antenowych i ma małą przepustowość
LF	30-300 kHz	10-1 km	fale długie, dobra propagacja powierzchniowa	duży zasięg, ale ograniczona ilość możliwych informacji w sygnale
MF	300 kHz-3 MHz	1000-100 m	fale średnie, zależność propagacji od pory dnia i jonosfery	w nocy możliwe są odbicia jonosferyczne i większy zasięg
HF	3-30 MHz	100-10 m	fale krótkie, możliwość łączności dalekiego zasięgu przez jonosferę	warunki propagacyjne zmieniają się z porą dnia, porą roku i aktywnością słoneczną
VHF	30-300 MHz	10-1 m	propagacja głównie w zasięgu horyzontu radiowego	istotne znaczenie ma wysokość anteny i ukształtowanie terenu
UHF	300 MHz-3 GHz	1 m-10 cm	fale decymetrowe, dobra praca z krótszymi antenami, większe tłumienie przez przeszkody	często wykorzystywane w systemach mobilnych i lokalnych, ale bardziej podatne na zabudowę niż VHF
SHF	3-30 GHz	10-1 cm	fale centymetrowe, propagacja zwykle silnie związana z widocznością optyczną	duże znaczenie mają przeszkody, ustawienie anten i tłumienie atmosferyczne
EHF	30-300 GHz	10-1 mm	fale milimetrowe, silne tłumienie i duża wrażliwość na warunki środowiskowe	stosowane w systemach specjalnych, radarowych i wysokoprzepływowych

Podział VLF, LF, MF, HF, VHF, UHF, SHF i EHF jest ogólną nomenklaturą techniczną. Konkretne zastosowanie danego fragmentu widma wynika dopiero z krajowej tablicy przeznaczeń częstotliwości, planów zagospodarowania, rezerwacji oraz warunków używania urządzeń.

Jak czytać częstotliwość i długość fali?

Częstotliwość podaje się w hercach: Hz, kHz, MHz albo GHz. W radiotechnice najczęściej używa się MHz i GHz. Im wyższa częstotliwość, tym krótsza fala. To wpływa na wymiary anteny, zasięg, tłumienie przez przeszkody i sposób rozchodzenia się sygnału.

Do szybkiego oszacowania długości fali można użyć wzoru: długość fali [m] ≈ 300 / częstotliwość [MHz]. Dla 100 MHz wychodzi około 3 m. Dla 446 MHz wychodzi około 0,67 m. Dla 2400 MHz, czyli 2,4 GHz, długość fali wynosi około 0,125 m, czyli 12,5 cm.

Różnice w długości fali bezpośrednio determinują fizykę rozchodzenia się sygnału w przestrzeni, co tłumaczy odmienną podatność pasm VHF, UHF i SHF na tłumienie przez przeszkody.

Najczęściej spotykane zakresy radiowe w Polsce i Europie

Poniższa tabela pokazuje popularne zakresy spotykane w praktyce. Status używania opisano ogólnie, bo samo pasmo nie wystarcza do oceny legalności nadawania. Liczy się także typ urządzenia, moc, antena, norma techniczna, przeznaczenie i aktualne przepisy.

Zakres / usługa	Częstotliwość	Typowe zastosowanie	Status używania w Polsce – ogólnie	Uwaga praktyczna
Fale długie	144-288 kHz	radiofonia długofalowa, sygnały specjalne	odbiór – bez pozwolenia dla odbiorników; nadawanie – tylko dla uprawnionych podmiotów	bardzo duży zasięg, mała liczba emisji
Fale średnie	522-1611 kHz	radiofonia AM	odbiór – bez pozwolenia dla odbiorników; nadawanie – wymaga uprawnień i rezerwacji	propagacja nocą może być znacznie dalsza niż w dzień
Radio FM / UKF	87,5-108 MHz	radiofonia analogowa FM	odbiór – bez pozwolenia; nadawanie – tylko dla uprawnionych nadawców	nie jest to pasmo do prywatnego nadawania
DAB+	174-230 MHz	cyfrowa radiofonia naziemna	odbiór – bez pozwolenia; nadawanie – według rezerwacji i planów częstotliwości	zakres VHF używany do multipleksów radiowych
CB radio	okolice 27 MHz, w praktyce zakres obywatelski 26,960-27,410 MHz	łączność obywatelska krótkiego i średniego zasięgu	bez pozwolenia przy spełnieniu warunków dla urządzenia	nie każdy radiotelefon 27 MHz automatycznie spełnia warunki CB
PMR446	446,0-446,2 MHz	krótkodystansowa łączność głosowa	bez pozwolenia przy użyciu zgodnego urządzenia	istotne są parametry techniczne, w tym moc i konstrukcja anteny
SRD 433 MHz	433,05-434,79 MHz	urządzenia krótkiego zasięgu, sterowanie, telemetria	bez pozwolenia tylko w warunkach określonych dla SRD	częste pasmo dla prostych pilotów i modułów radiowych
SRD 868 MHz	863-870 MHz	IoT, alarmy, czujniki, telemetria, automatyka	bez pozwolenia tylko przy spełnieniu limitów technicznych	ważne są m.in. moc, czas zajęcia kanału i szerokość pasma
Wi-Fi / Bluetooth 2,4 GHz	2400-2483,5 MHz	sieci Wi-Fi, Bluetooth, urządzenia ISM	zwykle bez indywidualnego pozwolenia dla zgodnych urządzeń	pasmo mocno zatłoczone w budynkach
Wi-Fi 5 GHz	zakresy RLAN w okolicach 5,15-5,35 GHz i 5,47-5,725 GHz	sieci Wi-Fi, transmisja danych	bez indywidualnego pozwolenia dla urządzeń spełniających warunki techniczne	część zakresów ma ograniczenia miejsca pracy, mocy i mechanizmów ochronnych
Wi-Fi 6 GHz	5945-6425 MHz w europejskim zakresie RLAN	Wi-Fi 6E / 7, szybkie sieci lokalne	bez indywidualnego pozwolenia dla zgodnych urządzeń i trybów pracy	warunki zależą od klasy urządzenia i implementacji krajowej
Pasma operatorów komórkowych	m.in. 700, 800, 900, 1800, 2100, 2600 MHz oraz 3,4-3,8 GHz	LTE, 5G, sieci ruchome	użytkowanie przez operatorów na podstawie rezerwacji częstotliwości	nie są to pasma do samodzielnego nadawania prywatnym radiem
Służba amatorska	m.in. 144-146 MHz i 430-440 MHz	krótkofalarstwo, eksperymenty radiowe, łączność amatorska	wymaga świadectwa operatora i pozwolenia radiowego	sam zakup radiotelefonu nie daje prawa do nadawania

Częstotliwość a pozwolenie radiowe – co wynika z prawa?

Stan prawny na dzień publikacji należy sprawdzać w aktualnych aktach, ale podstawowa zasada jest prosta. Zgodnie z art. 138 ustawy Prawo komunikacji elektronicznej, z wyjątkami przewidzianymi w art. 145, art. 152 i art. 153, używanie urządzenia radiowego wymaga pozwolenia radiowego. Jednocześnie art. 145 PKE wskazuje przypadki, w których pozwolenie nie jest wymagane, m.in. dla urządzeń przeznaczonych wyłącznie do odbioru oraz określonych urządzeń klasy 1 lub urządzeń objętych właściwym rozporządzeniem.

Kluczowym aspektem PKE jest ścisłe rozgraniczenie urządzeń wyłącznie odbiorczych od urządzeń nadawczych i nadawczo-odbiorczych. Odbiornik radiowy, skaner albo radio FM to inna sytuacja niż radiotelefon, który nadaje sygnał. Tabela częstotliwości może pomóc zrozumieć widmo, ale nie zastępuje pozwolenia, rezerwacji częstotliwości, świadectwa operatora ani warunków technicznych urządzenia.

CB i PMR446 są przykładami rozwiązań ogólnodostępnych, ale nie oznacza to pracy „na dowolnych ustawieniach”. UKE wskazuje, że korzystanie z PMR446 bez pozwolenia jest możliwe tylko przy urządzeniach spełniających określone parametry techniczne, np. dotyczące mocy promieniowania i fabrycznie zintegrowanej anteny. Podobnie w przypadku urządzeń SRD, Wi-Fi czy innych urządzeń bez pozwolenia – trzeba spełnić warunki określone w przepisach i dokumentacji urządzenia.

Dlaczego ta sama częstotliwość nie oznacza tego samego zastosowania?

Zakres częstotliwości to tylko pierwszy poziom opisu. O realnym zastosowaniu decyduje także szerokość kanału, modulacja, moc promieniowana, rodzaj anteny, lokalizacja, tryb pracy i przeznaczenie służby radiokomunikacyjnej. Dwa urządzenia mogą pracować w pobliżu tej samej częstotliwości, ale podlegać zupełnie innym warunkom.

Znaczenie ma też kraj. Pasmo używane w jednym państwie jako ogólnodostępne nie musi mieć identycznych warunków w innym. Dlatego przy urządzeniach importowanych, radiotelefonach programowalnych i modułach IoT nie wystarczy opis sprzedawcy. Trzeba sprawdzić, czy urządzenie jest zgodne z europejskimi i krajowymi wymaganiami.

W systemach profesjonalnych dodatkowo dochodzi koordynacja częstotliwości. Sieci przemysłowe, energetyczne, kolejowe, ochrony, logistyki albo łączności dyspozytorskiej zwykle wymagają formalnego uporządkowania częstotliwości, mocy i lokalizacji stacji. To nie jest ten sam przypadek co gotowy radiotelefon PMR446 kupiony w sklepie.