Oznaczenia stali tabela

Oznaczenie stali pozwala rozpoznać gatunek materiału, jego grupę, podstawowe własności mechaniczne albo skład chemiczny. W praktyce spotyka się oznaczenia europejskie, numery materiałowe, stare oznaczenia PN, oznaczenia DIN oraz popularne skróty AISI stosowane przy stalach nierdzewnych.

Jak czytać oznaczenia stali? Tabela podstawowa

Element oznaczenia	Znaczenie	Przykład
S	stal konstrukcyjna	S235JR, S355J2
235, 275, 355	minimalna granica plastyczności w MPa dla stali konstrukcyjnych	S235 = min. 235 MPa
JR, J0, J2, K2	oznaczenia związane z udarnością i temperaturą badania	S355J2
C	stal niestopowa oznaczana według zawartości węgla	C45
45 w C45	około 0,45% węgla	C45 = stal węglowa maszynowa
X	stal wysokostopowa	X5CrNi18-10
5 w X5CrNi18-10	około 0,05% węgla	X5 = węgiel w setnych procenta
CrNi18-10	główne pierwiastki stopowe i ich orientacyjna zawartość	około 18% chromu i 10% niklu
1.xxxx	numer materiałowy stali w systemie EN	1.0038, 1.0503, 1.4301
+N	stan normalizowany lub walcowany normalizująco	S355J2+N
+AR	stan po walcowaniu, bez dodatkowej obróbki normalizującej	S355J2+AR
+M	stan po walcowaniu termomechanicznym	S355M

Jak rozszyfrować kody stali konstrukcyjnych?

W stalach konstrukcyjnych oznaczenie zaczyna się zwykle od litery S. Liczba po literze S oznacza minimalną granicę plastyczności w MPa dla określonego zakresu grubości wyrobu.

S235JR – stal konstrukcyjna o minimalnej granicy plastyczności 235 MPa, z wymaganiem udarności oznaczonym symbolem JR.
S355J2 – stal konstrukcyjna o minimalnej granicy plastyczności 355 MPa, z wymaganiem udarności J2.
S355J2+N – stal S355J2 dostarczana w stanie normalizowanym lub walcowanym normalizująco.

Jak rozszyfrować kody stali nierdzewnych?

W stalach wysokostopowych oznaczenie często zaczyna się od litery X. Liczba po X oznacza orientacyjną zawartość węgla w setnych procenta, a dalsza część symbolu pokazuje główne pierwiastki stopowe i ich przybliżoną zawartość.

X5CrNi18-10 – stal wysokostopowa z około 0,05% węgla, 18% chromu i 10% niklu; odpowiada m.in. 1.4301 i AISI 304.
X2CrNiMo17-12-2 – stal wysokostopowa niskowęglowa z chromem, niklem i molibdenem; odpowiada m.in. 1.4404 i AISI 316L.
X6Cr17 – stal wysokostopowa ferrytyczna z około 17% chromu; odpowiada m.in. 1.4016 i AISI 430.

Popularne gatunki stali i ich odpowiedniki – tabela

Oznaczenie EN	Numer stali	Dawne PN / DIN / AISI	Rodzaj stali	Typowe zastosowanie
S235JR	1.0038	St3S, St3SX, St37-2	konstrukcyjna niestopowa	profile, blachy, konstrukcje stalowe ogólnego przeznaczenia
S235J0	1.0114	St3W	konstrukcyjna niestopowa z wymaganiami udarnościowymi	elementy konstrukcyjne z dodatkowymi wymaganiami udarności
S275JR	1.0044	St4VY, St44-2	konstrukcyjna niestopowa	konstrukcje stalowe o wyższej nośności niż S235
S355JR	1.0045	St52-3	konstrukcyjna podwyższonej wytrzymałości	elementy nośne, konstrukcje spawane, maszyny
S355J2	1.0577	18G2A jako zbliżony odpowiednik praktyczny	konstrukcyjna podwyższonej wytrzymałości	konstrukcje nośne z wymaganiami udarnościowymi
C45	1.0503	45	stal węglowa do ulepszania cieplnego	wały, osie, sworznie, elementy maszyn
42CrMo4	1.7225	40HM	stal stopowa do ulepszania cieplnego	wały, koła zębate, części maszyn wysoko obciążone
X5CrNi18-10	1.4301	AISI 304, 0H18N9	stal nierdzewna austenityczna	przemysł spożywczy, chemiczny, elementy nierdzewne
X2CrNi18-9	1.4307	AISI 304L	stal nierdzewna austenityczna niskowęglowa	elementy spawane, instalacje, zbiorniki, aparatura
X2CrNiMo17-12-2	1.4404	AISI 316L	stal nierdzewna kwasoodporna	środowiska bardziej agresywne, chemia, instalacje
X6Cr17	1.4016	AISI 430, H17	stal nierdzewna ferrytyczna	elementy dekoracyjne, obudowy, mniej agresywne środowiska
X20Cr13	1.4021	AISI 420, 2H13	stal nierdzewna martenzytyczna	elementy wymagające większej twardości, części maszyn, narzędzia

Kiedy tabela oznaczeń stali nie wystarcza?

Tabela oznaczeń pomaga zidentyfikować gatunek stali, ale nie zastępuje normy wyrobu, dokumentacji technicznej ani certyfikatu materiałowego. O możliwości zastosowania materiału decyduje pełny skład chemiczny, własności mechaniczne, stan dostawy, obróbka cieplna, spawalność, odporność korozyjna i wymagania konkretnego projektu.

Odpowiedniki stali nie zawsze są zamiennikami jeden do jednego. Przy konstrukcjach nośnych, częściach maszyn, elementach spawanych, instalacjach ciśnieniowych i środowiskach korozyjnych należy sprawdzić pełną normę, atest, kartę materiałową oraz wymagania dokumentacji wykonawczej.