Kaloryczność drewna zależy nie tylko od gatunku, ale też od wilgotności i jednostki, w której porównuje się opał. Inaczej wygląda wynik w kWh/kg, a inaczej w kWh/mp, czyli w kilowatogodzinach z metra przestrzennego drewna. To ważne, bo drewno opałowe najczęściej kupuje się objętościowo, a nie na idealnie suchą masę.
| Gatunek drewna | Kaloryczność [kWh/mp] | Kaloryczność [kWh/kg] | Charakterystyka spalania | Wniosek praktyczny |
|---|---|---|---|---|
| Grab | 2200 | 4,2 | bardzo gęste drewno, długi żar, wolne spalanie | jeden z najlepszych gatunków, gdy liczy się energia z objętości |
| Buk | 2100 | 4,2 | równe spalanie, dobre utrzymywanie temperatury | bardzo dobry wybór do kominka, pieca i kotła |
| Dąb | 2100 | 4,2 | gęsty, długo się pali, wymaga dobrego sezonowania | dobry opał, ale nie powinien być spalany zbyt świeży |
| Jesion | 2100 | 4,2 | twarde drewno liściaste, stabilne spalanie | bardzo dobry opał, choć zwykle mniej dostępny niż buk lub dąb |
| Robinia / akacja | 2100 | 4,1 | twarde i gęste drewno, wysoka energia z objętości | dobry wybór do długiego palenia, jeśli jest dobrze wysuszone |
| Brzoza | 1900 | 4,3 | łatwo się rozpala, pali się dość czysto, daje stabilny płomień | bardzo praktyczna do kominka, zwłaszcza przy dobrej wilgotności |
| Wiąz | 1900 | 4,1 | drewno liściaste o dobrej energii objętościowej | sensowny opał, ale bywa trudniejszy w przygotowaniu |
| Klon | 1900 | 4,1 | spala się spokojnie, łatwiejszy w użyciu niż bardzo twarde gatunki | dobry kompromis między energią i wygodą użytkowania |
| Daglezja | 1700 | 4,4 | drewno iglaste, niższa energia z objętości | lepsze do rozpalania lub szybszego grzania niż do długiego żaru |
| Sosna | 1700 | 4,4 | żywiczna, szybko daje płomień, ma niższą gęstość | dobra do rozpalania i szybkiego podbicia temperatury, słabsza objętościowo od grabu czy buku |
| Modrzew | 1700 | 4,4 | iglasty, bardziej energetyczny wagowo, ale mniej gęsty | użytkowo bliżej sosny niż twardego drewna liściastego |
| Świerk | 1600 | 4,4 | lekki, szybko się rozpala, szybko oddaje ciepło | dobry na rozpałkę i szybkie grzanie, słabszy do długiego palenia |
| Jodła | 1500 | 4,4 | lekkie drewno iglaste, szybkie spalanie | nie daje tak długiego żaru jak gęste gatunki liściaste |
| Olcha | 1500 | 4,1 | lekka, łatwa w spalaniu, mniej energetyczna objętościowo | lepsza jako opał uzupełniający niż główne drewno na silne mrozy |
| Wierzba | 1400 | 4,1 | niska gęstość, szybkie spalanie | wymaga większej objętości dla tej samej ilości energii |
| Topola | 1400 | 4,2 | lekka, szybka w spalaniu, niska energia z metra przestrzennego | opał słabszy objętościowo, raczej do zastosowań pomocniczych |
| Drewno liściaste średnio | 2100 | 4,2 | większa gęstość i dłuższe utrzymywanie żaru | najlepszy kierunek przy zakupie drewna na metry przestrzenne |
| Drewno iglaste średnio | 1600 | 4,4 | niższa gęstość, szybsze spalanie, częstsza obecność żywicy | dobre do rozpalania, ale zwykle mniej korzystne jako podstawowy opał kominkowy |
| Drewno opałowe średnio | 1800 | 4,3 | wartość orientacyjna dla mieszanego drewna opałowego | przy mieszanym zakupie warto sprawdzić udział gatunków i wilgotność |
Wartości w tabeli dotyczą drewna powietrzno-suchego, czyli przy wilgotności około 18%. To nie są wartości dla drewna świeżo ściętego. Mokre drewno może mieć znacznie niższą wartość użytkową, nawet jeśli pochodzi z bardzo dobrego gatunku.
Wpływ wilgotności na wartość opałową drewna
Woda zawarta w drewnie nie ogrzewa pomieszczenia. Najpierw musi zostać odparowana, a to pochłania część energii ze spalania. Dlatego mokry dąb albo buk może grzać gorzej niż lżejsze, ale dobrze wysuszone drewno.
Forest Research podaje dla drewna układanego, powietrznie suchego przy wilgotności 20% około 14,7 GJ/t, czyli 4,1 kWh/kg. Dla drewna całkowicie suchego piecowo wartość rośnie do około 19 GJ/t, czyli 5,3 kWh/kg. Różnica wynika głównie z obecności wody w paliwie.
| Wilgotność drewna | Stan drewna | Orientacyjna wartość opałowa | Co to oznacza w praktyce? |
|---|---|---|---|
| 0% | drewno suche laboratoryjnie / piecowo | ok. 18,8-19 MJ/kg, czyli ok. 5,2-5,3 kWh/kg | wartość referencyjna do porównań, w praktyce opałowej prawie niespotykana |
| 10% | bardzo suche drewno lub poziom zbliżony do pelletu | ok. 4,6-4,8 kWh/kg | bardzo dobry poziom wilgotności, ale trudny do utrzymania przy zwykłym składowaniu drewna na zewnątrz |
| 12-20% | drewno powietrznie suche | zwykle ok. 13-16 MJ/kg, czyli ok. 3,6-4,4 kWh/kg | realny, dobry zakres dla drewna kominkowego i opałowego |
| 20% | drewno sezonowane, gotowe do spalania | ok. 14,7 GJ/t, czyli ok. 4,1 kWh/kg | praktyczny punkt odniesienia dla drewna opałowego dobrej jakości |
| 30% | drewno niedosuszone | ok. 12-12,7 MJ/kg, czyli ok. 3,3-3,5 kWh/kg | część energii idzie na odparowanie wody, spalanie jest wyraźnie gorsze |
| 45-60% | drewno świeże / leśne | często ok. 2,0-2,5 kWh/kg lub mniej, zależnie od gatunku | opał wymaga sezonowania; bez suszenia daje słaby efekt i więcej dymu |
Suchość paliwa jest ważniejsza niż sama nazwa gatunku. Dobrze wysuszona brzoza albo sosna może dać lepszy efekt użytkowy niż mokry dąb. Przy codziennym paleniu różnicę widać w temperaturze, ilości dymu, zabrudzeniu szyby, pracy komina i ilości osadów.
kWh/kg a kWh/mp – gęstość przestrzenna materiału
Kaloryczność w kWh/kg mówi, ile energii daje kilogram drewna. Ta wartość jest podobna dla wielu gatunków, szczególnie przy tej samej wilgotności. Dlatego w tabeli sosna może mieć 4,4 kWh/kg, a grab 4,2 kWh/kg.
Przy zakupie opału ważniejsza bywa kaloryczność w kWh/mp. Metr przestrzenny grabu zawiera więcej masy drewna niż metr przestrzenny sosny albo topoli. Dlatego grab daje około 2200 kWh/mp, a sosna około 1700 kWh/mp, mimo że w przeliczeniu na kilogram nie wygląda gorzej.
Błąd interpretacyjny wynika z pomijania gęstości przestrzennej materiału. Jeśli drewno kupuje się na metry przestrzenne, przewagę mają gatunki gęste. Jeśli porównuje się kilogramy suchej masy, różnice między gatunkami są dużo mniejsze.
Do przeliczeń energetycznych wystarcza podstawowa zależność: 1 kWh = 3,6 MJ. Drewno o wartości opałowej 14,7 MJ/kg daje około 4,1 kWh/kg. Drewno absolutnie suche o wartości 18,8-19 MJ/kg odpowiada mniej więcej 5,2-5,3 kWh/kg.
Przeliczenie masy na objętość jest trudniejsze, bo zależy od gatunku, gęstości, wilgotności, sposobu ułożenia, długości szczap i pustych przestrzeni między polanami. Dlatego tabele kWh/mp należy traktować jako wartości orientacyjne dla określonej wilgotności i sposobu ułożenia drewna.
Zasady doboru drewna do kominków, pieców i kotłów
Do kominka najczęściej wybiera się suche drewno liściaste: buk, grab, dąb, jesion, brzozę albo robinię. Daje ono stabilniejsze spalanie, mniej żywicy i zwykle lepszą energię z objętości niż drewno iglaste.
Do długiego utrzymywania żaru najlepiej sprawdzają się gatunki gęste: grab, buk, dąb, jesion i robinia. Do szybkiego rozpalenia wygodne są gatunki lżejsze albo dobrze porąbane szczapy o niższej gęstości. Sosna, świerk czy modrzew szybko podnoszą temperaturę, ale spalają się szybciej i mają niższą energię z metra przestrzennego.
W kotłach zgazowujących i nowoczesnych urządzeniach trzeba trzymać się wymagań producenta. Zbyt wilgotne drewno obniża sprawność, zwiększa emisję i może prowadzić do szybszego zanieczyszczenia wymiennika oraz przewodu kominowego.
